Apparatus. Film, Media and Digital Cultures of Central and Eastern Europe
Apparatus is a peer-reviewed academic journal in open access dealing with film, media and digital cultures of Eastern, Central and South-Eastern Europe ­–­ current and historical.
DiGZ. Digitalen Zugang zu Wissen demokratisch gestalten e. V. in cooperation with ZeM
The articles in Apparatus are published under https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ This license does not apply to the media referenced, which are subject to the individual rights owner's terms. The authors hold the copyright without restrictions and retain publishing rights without restrictions.
This review examines the Ukraine New Cinema Symposium, held at Yale University from March 27-29, 2026, a hybrid film festival and academic conference co-sponsored by Yale, the Kempf Memorial Fund, Pennsylvania State University, and Razom for Ukraine. Bringing together scholars, filmmakers, and students, the event positioned Ukrainian cinema as central to current debates in film and media studies, particularly around war, post-Soviet transformation, and global circulation.
Copyright (c) 2026 Apparatus. Film, Media and Digital Cultures of Central and Eastern Europe http://creativecommons.org/licenses/by/4.0
EastUnBloc Exhibition, neue Gesellschaft für bildende Kunst, Berlin
The article reviews EastUnBloc, an exhibition of media art from Central and Eastern Europe that centres on experimentation and political subversion to negate Cold-War era stereotypes about the Eastern bloc.
Gulnara Abikeyeva: Kazakhskaia novaia volna
The present review examines the book on the nature of the Kazakh New Wave edited by Gulnara Abikeyeva and provides an overview of how this cultural phenomenon entered the global scene. In particular, it discusses a number of factors that ensured the Kazakh New Wave’s rise to fame, including institutional support, rigorous training, and passionate practitioners.
Since the falsified presidential election of 9 August 2020 and the violent suppression of the protests it triggered, Belarusian independent cinema has had to remake itself in exile. Already marginal at home, where it worked outside a state industry monopolised by Belarusfilm, it now pieces together, dispersed and underfunded, something that gradually approximates a working industry. Scattered across Europe and the United States, filmmakers, critics, and festival organisers are taking up, function by function, the apparatus by which a national cinema is made and given value: production, distribution, and exhibition on one side; accreditation, canon formation, and critical evaluation on the other. They do so without regular budgets, without institutions to fall back on, and often at real risk to themselves. This work has coalesced, for now, around five bodies: the Belarusian Filmmakers’ Network (BFN), the Belarusian Independent Film Academy (BIFA), the distribution platform VODBLISK, the Northern Lights Film Festival, and the Red Heather Belarusian Film Critics Award. Together they constitute what we call networked diasporic governance: a cultural infrastructure held across borders by a handful of practitioners, in place of, and against, the state’s institutions. The interviews, essays, and reviews gathered here document this formation from within. Whether this configuration can survive, and whether it can scale, is now the question this issue poses. Беларускае кіно пасля 2020 года: Рэдакцыйная прадмова Пасля сфальсіфікаваных прэзідэнцкіх выбараў 9 жніўня 2020 года і гвалтоўнага падаўлення пратэстаў беларускае незалежнае кіно мусіла нанова ствараць сябе ў выгнанні. Яшчэ на радзіме яно трымалася на ўзбочыне, працуючы па-за дзяржаўнай сістэмай, якую манапалізаваў «Беларусьфільм»; цяпер, раскіданае па свеце і амаль без сродкаў, яно па кавалках складае нешта, што пакрысе набывае рысы паўнавартаснай кінаіндустрыі. Беларускія кінематаграфісты, крытыкі і арганізатары фестываляў, якія працуюць у розных краінах Еўропы, а таксама ў ЗША, пераймаюць, функцыя за функцыяй, апарат, праз які нацыянальнае кіно ствараецца і надзяляецца вартасцю: вытворчасць, дыстрыбуцыю і паказ з аднаго боку; акрэдытацыю, фарміраванне канону і крытычную ацэнку з другога. І робяць гэта без стабільнага фінансавання, без інстытуцый за плячыма і часта без гарантый бяспекі. Пакуль што гэтая праца склалася вакол пяці структур: Belarusian Filmmaker’s Network (BFN), Беларускай незалежнай кінаакадэміі (BIFA), дыстрыбуцыйнай платформы VODBLISK, кінафестывалю «Паўночнае ззянне» (Northern Lights) і Прэміі беларускіх кінакрытыкаў «Чырвоны верас» (Red Heather). Разам яны ўтвараюць тое, што мы называем сеткавым дыяспарным кіраваннем: культурную інфраструктуру, якую трымае праз межы невялікае кола дзеячаў, замест дзяржаўных інстытуцый і насуперак ім. Сабраныя тут эсэ, інтэрв’ю і рэцэнзіі дакументуюць гэтае ўтварэнне знутры. Ці выжыве такая канфігурацыя і ці зможа яна развівацца далей? Вось пытанне, якое задае гэты нумар. Ключавыя словы: беларускае кіно; беларускія пратэсты 2020 года; дыяспарнае кіраванне; кіно ў выгнанні; акцэнтаванае кіно; кіно без дзяржавы; Беларуская незалежная кінаакадэмія (BIFA); Belarusian Filmmakers’ Network (BFN); Прэмія «Чырвоны верас» (Red Heather); VODBLISK, «Паўночнае ззянне», Northern Lights Film Festival, пратэсная дакументалістыка; размыванне твараў; дэкаланізацыя славістыкі. Cover: Still from Mara (dir. Sasha Kulak, 2022)
Shelf Films as a New Phenomenon in Belarusian Culture
This essay examines Belarusian ‘shelf films’: completed films denied distribution or public existence. Two cases anchor the analysis: Kupala (Vladimir Yankovskiy [Uladzimir Iankoŭski], 2020, Belarus), a state-funded biopic withheld from release after the 2020 political crisis, and Liberté (Andrei Kureichik [Andrėi Kurėǐchyk], 2020–2026, Belarus), an independent drama completed despite police searches. Drawing on the author's experience as screenwriter, producer, and director, the essay reconstructs the censorship apparatus, from self-censorship and ideological gatekeeping to police raids, that turns politically sensitive films into Schrödinger's artefacts: existing yet inaccessible. Unlike its Soviet precedent, contemporary shelving does not merely withhold films; it denies distribution certificates, blocks online access, and deploys state security forces against the material conditions of filmmaking itself. «Палічныя фільмы» як новая з'ява ў беларускай культуры: разважанні кінематаграфіста пра выпадкі фільмаў «Купала» і Liberté У гэтым эсэ разглядаецца феномен беларускіх «палічных фільмаў»: завершаных фільмаў, пазбаўленых дыстрыбуцыі або публічнага існавання. Аналіз абапіраецца на два выпадкі: «Купала» (Уладзімір Янкоўскі, 2020, Беларусь), біяграфічны фільм, зняты на дзяржаўныя сродкі і не выпушчаны ў пракат пасля палітычнага крызісу 2020 года, і Liberté (Андрэй Курэйчык, 2020–2026, Беларусь), незалежная драма, завершаная нягледзячы на паліцэйскія ператрусы. Абапіраючыся на ўласны досвед сцэнарыста, прадзюсара і рэжысёра, аўтар рэканструюе апарат цэнзуры — ад самацэнзуры і ідэалагічнага кантролю да паліцэйскіх ператрусаў – які ператварае палітычна адчувальныя фільмы ў артэфакты Шродзінгера: яны існуюць і адначасова недаступныя. У адрозненне ад савецкай практыкі, сучаснае «пакладанне на паліцу» не проста хавае фільмы: яно пазбаўляе іх пракатных пасведчанняў, блакуе доступ у інтэрнэце і скіроўвае сілавыя структуры супраць саміх матэрыяльных умоў кінавытворчасці. Ключавыя словы: Беларусь; Уладзімір Янкоўскі; Андрэй Курэйчык; кіно; палітычная цэнзура; «палічныя фільмы»; «Купала»; Liberté; нацыянальная ідэнтычнасць; культурная дэкаланізацыя; палітычныя рэпрэсіі; «Беларусьфільм»; дысідэнцкае мастацтва; постсавецкі аўтарытарызм; беларускія пратэсты 2020 года. Photo courtesy of Andrei Kureichik.
A Belarusian Film Criticism of the 2020s
Belarusian film criticism in the 2020s exists in a fragmented and precarious state shaped by authoritarian control, censorship, exile, and the collapse of cultural continuity. The author demonstrates that the country’s political environment, marked by repression after the 2020 protests, participation in the war against Ukraine, and long-standing state control over culture, has deeply transformed the conditions under which film critics operate. Within Belarus, official film criticism largely functions as an ideological tool that supports state narratives, particularly through the glorification of Soviet-era cinema and the promotion of new productions by the national studio. At the same time, independent critics either avoid discussing Belarusian cinema or work from exile, where they face new challenges: limited access to films, fear among filmmakers to communicate with journalists, anonymity due to security concerns, and shrinking funding opportunities. Drawing on personal experience, the author shows how critics must navigate underground screenings, restricted distribution, and strained relationships with filmmakers who remain in Belarus. As a result, Belarusian film criticism survives through scattered initiatives, online platforms, and diaspora media, but its future remains uncertain. The text concludes that the survival of Belarusian film criticism as a public institution depends on broader political and geopolitical developments in Eastern Europe. Беларуская кінакрытыка 2020-х: паміж (сама)цэнзурай і шчырасцю Беларуская кінакрытыка 2020-х гадоў знаходзіцца ў фрагментаваным і нестабільным стане, які вызначаецца аўтарытарным кантролем, цэнзурай, вымушанай эміграцыяй і разрывам культурнай пераемнасці. Аўтар паказвае, што палітычныя падзеі апошніх гадоў – падаўленне паслявыбарных пратэстаў 2020 года, узмацненне ўнутраных рэпрэсій і ўдзел Беларусі ў вайне супраць Украіны – істотна змянілі ўмовы працы кінакрытыкаў. Унутры краіны кінакрытыка прадстаўлена пераважна праўладнымі даследчыкамі і журналістамі, чыя дзейнасць накіравана на абслугоўванне ідэалагічных патрэбаў дзяржавы: падтрымку міфа пра Другую сусветную вайну і прасоўванне новых праектаў нацыянальнай кінастудыі. Незалежныя ж аўтары часта альбо пазбягаюць беларускага кантэксту, альбо працуюць з-за мяжы, дзе сутыкаюцца з іншымі праблемамі: абмежаваным доступам да фільмаў, страхам аўтараў у Беларусі кантактаваць з журналістамі, неабходнасцю ананімнасці і змяншэннем фінансавых магчымасцяў. На аснове асабістага досведу аўтар апісвае, як кінакрытыка існуе праз нефармальныя паказы, інтэрнэт-платформы і медыя ў выгнанні. У выніку яна застаецца шматаблічнай, але ўразлівай практыкай, будучыня якой залежыць ад далейшага развіцця палітычнай і геапалітычнай сітуацыі ў рэгіёне. Ключавыя словы: беларускае кіно; кінакрытыка; цэнзура; эміграцыя; аўтарытарызм; медыяпрастора. Photo: Taras Tarnalitsky (Credit: Dzianis Vasilkou)
Two Essays from the Belarusian Cultural Catastrophe
This dossier presents two texts by the Belarusian cultural studies scholar and film critic Max Zhbankou (Maksim Zhbankoŭ) in English translation. “Life in the Ruins: How to Build Culture for New Generations Outside the Country” (2022) maps the divisions of post-2020 Belarusian culture in exile – between “active evacuees” and “internal partisans”, between “Statesmen” and “New Europeans” – and argues for horizontal self-organisation as the only viable infrastructure of cultural life under conditions of forced mobility. “The Music of the Rasps: An Introduction to No-Budget Style” (2023) reframes the collapse of Belarusian film infrastructure as the precondition for a new aesthetics of constraint – a No-Budget cinema modelled on the rock-and-roll single, the outsider’s gaze, and the discipline of minimalist construction. Два эсэ з беларускай культурнай катастрофы У гэтым дасье прадстаўлены два тэксты беларускага даследчыка культуры і кінакрытыка Максіма Жбанкова (Maksim Zhbankoŭ) у перакладзе на англійскую мову. «Жыццё на абломках: як будаваць культуру для новых пакаленняў па-за межамі краіны» (2022) акрэслівае падзелы беларускай культуры ў выгнанні пасля 2020 года – паміж «актыўнымі эвакуантамі» і «ўнутранымі партызанамі», паміж «дзяржаўнікамі» і «новымі еўрапейцамі» — і сцвярджае, што гарызантальная самаарганізацыя з’яўляецца адзінай жыццяздольнай інфраструктурай культурнага жыцця ва ўмовах вымушанай мабільнасці. «Музыка драчавых напільнікаў: уводзіны ў No-Budget Style» (2023) пераасэнсоўвае крах беларускай кінаінфраструктуры як перадумову новай эстэтыкі абмежаванняў — No-Budget кіно, змадэляванага паводле рок-н-рольнага сінгла, погляду аўтсайдара і дысцыпліны мінімалістычнай канструкцыі. Ключавыя словы: Belarusian Filmmakers Network (BFN); беларускае кіно; беларуская культура; культура ў выгнанні; No-Budget эстэтыка; пасля 2020 года; культурная крытыка; усходнееўрапейскае кіно; мікрабюджэтнае кіно. Photo: Max Zhbankou (Credit: Siarhei Mikhalenka)
Red Heather Belarusian Film Critics Award [Chyrvony veras] is the only Belarusian film award, currently operating in exile. It was created in response to the brutal suppression of the popular protests by the Belarusian authoritarian regime in 2020. The subsequent crackdown and intensified repressions in Belarus resulted in the forced exile of many members of the filmmaking community, the closure of independent production and distribution venues in Belarus, and the need for new cinematic institutions, support, and labour organisations outside Belarus. Red Heather’s mission is to highlight and promote the achievements of Belarusian filmmakers, increase the visibility of Belarusian cinema, and “to contribute to empowering the Belarusian film community”. Red Heather features Belarusian cinema, created in Belarus and in the diaspora, in fifteen nominations and in a variety of formats: short and full-length, feature and documentary films, animation, and reportage. Red Heather serves as an important nexus of collaboration between cinematic institutions in the European Union and Belarusian cinema institutions in exile. Чырвоны верас, што вырас праз бетон: Інтэрв'ю з сузаснавальнікамі прэміі беларускіх кінакрытыкаў «Чырвоны верас» (Red Heather Belarusian Film Critics Award) Прэмія беларускіх кінакрытыкаў «Чырвоны верас» (Red Heather Belarusian Film Critics Award) – адзіная беларуская кінапрэмія, якая на сёння дзейнічае ў выгнанні. Яна была створана ў адказ на жорсткае падаўленне масавых пратэстаў 2020 года аўтарытарным рэжымам. Далейшы палітычны пераслед і ўзмацненне рэпрэсій прывялі да вымушанай эміграцыі многіх прадстаўнікоў кінасупольнасці, закрыцця незалежных вытворчых і дыстрыбуцыйных пляцовак у Беларусі, а таксама да неабходнасці стварэння новых кінаінстытуцый і прафесійнай самаарганізацыі па-за межамі краіны. Місія «Чырвонага верасу» – адзначаць і папулярызаваць дасягненні беларускіх кінематаграфістаў, павышаць бачнасць беларускага кіно і «спрыяць узмацненню беларускай кінасупольнасці». Прэмія прадстаўляе кіно, створанае ў Беларусі і ў дыяспары, у пятнаццаці намінацыях і ў розных фарматах: кароткаметражныя і поўнаметражныя, ігравыя і дакументальныя фільмы, анімацыя і рэпартаж. Прэмія служыць важным вузлом супрацоўніцтва паміж кінаінстытуцыямі Еўрапейскага Саюза (European Union) і беларускімі кінаінстытуцыямі ў выгнанні. Ключавыя словы: Беларусь, беларускае кіно, пратэсты 2020 года, прэмія беларускіх кінакрытыкаў «Чырвоны верас» (Red Heather Belarusian Film Critics Award), кіно ў выгнанні, кінакрытыка. Photo: Irena Kaciałovič (Photo credit: Nadya Buzhan)
Founder of the Northern Lights Film Festival, producer and director Volia Chajkouskaya (Volia Chaĭkoŭskaia) reflects on building Belarusian cinematic infrastructure in exile through the Northern Lights Film Festival (Paŭnochnae zzianne), the streaming platform VODBLISK, and the Belarusian Independent Film Academy. She discusses the ethics of documenting a repressive regime, the financial and legal precarity of exilic filmmaking, solidarity with Ukrainian cinema, and women’s leadership in the 2020 protests, which is at the centre of her debut feature, Not Made for Politics (2025). Праз прызму палітыкі: Размова з Воляй Чайкоўскай пра беларускае кіно ў выгнанні Заснавальніца кінафестывалю «Паўночнае ззянне» (Northern Lights Film Festival), прадзюсарка і рэжысёрка Воля Чайкоўская разважае пра пабудову беларускай кінематаграфічнай інфраструктуры ў выгнанні праз фестываль «Паўночнае ззянне» (Northern Lights Film Festival), стрымінгавую платформу «Водбліск» (VODBLISK) і Беларускую незалежную кінаакадэмію (Belarusian Independent Film Academy). Яна распавядае пра этыку дакументавання ва ўмовах рэпрэсій, фінансавую і юрыдычную хісткасць кінематографа ў выгнанні, салідарнасць з украінскім кіно і жаночае лідарства ў пратэстах 2020 года – тэму, якая знаходзіцца ў цэнтры яе дэбютнага поўнаметражнага фільма Not Made for Politics (2025). Ключавыя словы: беларускае кіно; кіно ў выгнанні; «Паўночнае ззянне» (Northern Lights Film Festival); «Водбліск» (VODBLISK); Воля Чайкоўская; нацыянальнае кіно; этыка дакументальнага кіно; жаночае лідарства; беларускія пратэсты 2020 года. Photo: Volia Chajkouskaya (Photo credits: Virge Viertek).
Vladimir Kozlov (Uladzimir Kazloŭ) is a Belarusian Russophone writer and filmmaker in exile, and a co-founder of the Belarusian Filmmakers’ Network. In this interview he discusses the network’s Microbudget Film Incubator, his 2023 project built on the premise that an independent Belarusian feature can be made on a minimal budget, and the question its success leaves open: whether a cinema made by directors absorbed into other countries’ industries can still be called Belarusian. Здымаць фільмы без краіны: Уладзімір Казлоў пра Інкубатар мікрабюджэтнага кіно Уладзімір Казлоў – беларускі рускамоўны пісьменнік і кінарэжысёр у выгнанні, сузаснавальнік Belarusian Filmmakers’ Network (BFN). У гэтым інтэрв’ю ён распавядае пра Інкубатар мікрабюджэтнага кіно (Microbudget Film Incubator) – свой праект 2023 года, заснаваны на ідэі, што незалежны беларускі поўнаметражны фільм можна зняць за мінімальны бюджэт. Поспех гэтага праекта актуалізуе пытанне: ці можна ўсё яшчэ называць беларускім кіно, створанае беларускімі рэжысёрамі ў кінаіндустрыях іншых краін? Ключавыя словы: Юрый Сямашка, Максім Жбанкоў, Леанід Каліценя, Уладзімір Казлоў, беларускае кіно ў выгнанні, мікрабюджэтнае кіно, Belarusian Filmmakers’ Network (BFN), Інкубатар мікрабюджэтнага кіно (Microbudget Film Incubator), беларуская рускамоўная літаратура, кінематограф у выгнанні, Беларусь пасля 2020 года, нацыянальнае кіно і капрадукцыя, штучны інтэлект і кінавытворчасць. Photo: Courtesy of Vladimir Kozlov
Aliaksei Paluyan (Aliakseĭ Paluian) is a Belarusian director trained in Kassel. His documentary [Smelastsʹ] / Courage (2021, Germany / Belarus) was the first film about the 2020 Belarusian protests to premiere at the Berlinale. In this conversation, he reflects on how to sustain a national cinema from exile. Paluyan works in the German film industry, but his films are about Belarus. This split raises the central question of his career: how long can a director call himself Belarusian once citizenship, funding, and the possibility of return have all shifted? He also discusses observation as a method that connects documentary and fiction, the dramaturgical role he gives the Belarusian language, and the institutional work of the Belarusian Independent Film Academy. Быццам дома, быццам не: Размова з Аляксеем Палуянам пра дакументальнае кіно, ігравое кіно і беларускую гісторыю Аляксей Палуян, беларускі рэжысёр, атрымаў адукацыю ў Каселі. Яго дакументальны фільм [«Смеласць»] / Courage (2021, Германія / Беларусь) стаў першым фільмам пра беларускія пратэсты 2020 года, прэм’ера якога адбылася на Берлінале. У гэтай размове ён разважае пра тое, як падтрымліваць нацыянальнае кіно з выгнання. Палуян працуе ў нямецкай кінаіндустрыі, але яго фільмы – пра Беларусь. Адсюль – галоўнае пытанне яго кар’еры: як доўга рэжысёр можа называць сябе беларускім, калі грамадзянства, фінансаванне і сама магчымасць вяртання страцілі былую пэўнасць? У размове закранаюцца таксама назіранне як метад, які злучае дакументальнае і ігравое кіно, пра драматургічную ролю беларускай мовы ў яго фільмах і пра інстытуцыйную працу Беларускай незалежнай кінаакадэміі (Belarusian Independent Film Academy). Ключавыя словы: Аляксей Палуян; беларускае кіно; беларуская мова; Беларуская незалежная кінаакадэмія (Belarusian Independent Film Academy); пратэсты пасля 2020 года; выгнанне і эміграцыя; нацыянальная ідэнтычнасць; назіранне; транснацыянальная кінавытворчасць; Courage. Photo: Aliaksei Paluyan (Photo credit: Anastasia Kassiopea)
Andrei Kutsila (Andrėĭ Kutsila) is a Belarusian documentary director in exile in Poland, whose black-and-white [Kali kvetki ne maŭchatsʹ] / Gdy kwiaty nie milczą / When Flowers Are Not Silent (2021), following several families living with the trauma of imprisonment after the 2020 crackdown, won Best Documentary at the Warsaw Film Festival. In conversation with Sasha Razor and Volha Isakava, he revisits his praxis, from his early independent films through his years at the channel Belsat to the ethics of filming people who cannot be named, and remains uncertain about the future of Belarusian cinema in exile. З шырока расплюшчанымі вачыма: Размова з Андрэем Куцілам пра дакументальнае кіно і выгнанне Андрэй Куціла – беларускі рэжысёр-дакументаліст, які жыве ў выгнанні ў Польшчы. Яго чорна-белы фільм [«Калі кветкі не маўчаць»] / Gdy kwiaty nie milczą / When Flowers Are Not Silent (2021) — партрэт некалькіх сем'яў, што жывуць з траўмай зняволення пасля рэпрэсій 2020 года. Стужка атрымала ўзнагароду за найлепшы дакументальны фільм на Варшаўскім кінафестывалі (Warsaw Film Festival). У размове з Сашай Рэйзар і Вольгай Ісакавай Куціла вяртаецца да сваёй практыкі: да ранніх незалежных фільмаў, да гадоў працы на канале «Белсат» (Belsat) і да этыкі здымак людзей, імёны якіх нельга называць. Пра будучыню беларускага кіно ў выгнанні ён гаворыць без упэўненасці. Ключавыя словы: Андрэй Куціла; беларускае кіно; дакументальнае кіно; выгнанне; «Белсат» (Belsat); беларускія пратэсты 2020 года; палітычныя рэпрэсіі; назіральнае кіно; нацыянальнае кіно. Photo: Courtesy of Andrei Kutsila
In July 1926, the influential figure known as the ‘muse of the avant-garde,’ Lilia Brik (1891-1978), exchanged letters from Moscow with her collaborator and romantic partner, the poet Vladimir Maiakovskii (1893-1930), while he was travelling. Brik’s letter was about a new organisation called OZET (The Society of Jewish Workers) and the film Evrei na zemle / Jews on the Land (Abram Room, USSR, 1927). It would come to be the first, and only, agitprop film that Brik and Maiakovskii worked on together during their brief careers in cinema. The organisation OZET provided funding for the film, which was produced jointly by the studios Sovkino and VUFKU (All-Ukrainian Photo Cinema Administration). Brik was invested in the project of Jewish emancipation through her work with OZET, and Brik and Maiakovskii worked with director Abram Room and screenwriter Viktor Shklovskii to document the resettlement project of Soviet Jews building an agricultural commune in Crimea. This 18-minute film depicted the successful assimilation of Jewish colonists as they developed a flourishing farming community from previously undeveloped land. This article argues that understanding Brik’s involvement through her identity as a Soviet Jewish female filmmaker is important for contextualising the film’s enduring significance in the histories of early Soviet cinema. For her, creating a film about the inclusion of Jews – a historically oppressed minority in Imperial Russia – within the Soviet project of collectivisation was one of the ways to promote the Jewish cause in the early Soviet Union.
“Belarus: Recalculating Route” (2020) by Maksim Shved
Maksim Shved’s documentary began with a simple premise: recording conversations between taxi drivers and passengers to capture the mood before the 2020 Belarusian presidential election. While filming the post-election protests, the director himself was detained, beaten and jailed alongside thousands of Belarusians. The resulting film captures a society on the brink of upheaval while also foreshadowing the stalled transformation and repression that would define Belarus after 2020. «Маршрут перабудаваны» (Максім Швед, 2020) Дакументальны фільм Максіма Шведа пачынаўся з простай задумы: запісваць размовы паміж таксістамі і пасажырамі, каб улавіць настроі перад прэзідэнцкімі выбарамі ў Беларусі 2020 года. Падчас здымак паслявыбарчых пратэстаў сам рэжысёр быў затрыманы, збіты і зняволены разам з тысячамі беларусаў. Гатовы фільм фіксуе грамадства на парозе ўзрушэнняў і адначасова прадвяшчае замарожаную трансфармацыю і рэпрэсіі, якія вызначылі Беларусь пасля 2020 года. Ключавыя словы: Максім Швед; Аляксандр Лукашэнка; Беларусь; дакументальны фільм; пратэсты 2020 года; cinéma vérité; беларускае кіно; палітычная дакументалістыка; таксі-кіно; перадтраўматычнае сведчанне.
[Smelastsʹ] / Courage (Aliaksei Paluyan [Aliakseĭ Paluian], 2021) is one of the first documentaries about the Belarusian protests in 2020. Privileging observational mode and real footage of the protests, the film follows members of the dissident underground Belarus Free Theatre as they join the protest movement. Oliver Okun’s review explores how the film weaves together individual lives and choices of the protagonists, their work in political theatre, and the transformative history of 2020. «Смеласць» (Аляксей Палуян, 2021) [Смеласць] / Courage (Аляксей Палуян, 2021) – адзін з першых дакументальных фільмаў пра беларускія пратэсты 2020 года. Фільм аддае перавагу назіральнаму метаду і рэальным кадрам пратэстаў. У цэнтры – удзельнікі андэграўнднага Беларускага свабоднага тэатра (Belarus Free Theatre), якія далучаюцца да пратэснага руху. Рэцэнзія Олівера Окуна прасочвае, як фільм сплятае асабістыя гісторыі і выбары герояў, іх працу ў палітычным тэатры і пераломную гісторыю 2020 года. Ключавыя словы: Аляксей Палуян; Марына Якубовіч; Павел Гарадніцкі; Дзяніс Тарасенка; Courage; Беларусь; Беларускі свабодны тэатр (Belarus Free Theatre); постсавецкая прастора; рэвалюцыя; пратэст; аўтарытарызм; дакументальны фільм; усходнееўрапейская палітыка.
“When Flowers Are Not Silent” (2021) by Andrei Kutsila
Andrei Kutsila’s [Kali kvetki ne maŭchatsʹ] / Gdy kwiaty nie milczą / When Flowers Are Not Silent (2021, Poland) relocates the violence of Belarus’s 2020 crackdown from the street into the home, following three women through the aftermath of detention, exile. This review argues that the film’s restrained observational form turns women’s daily care work into a counter-archive of authoritarian repression. Калі кветкі не маўчаць / Gdy kwiaty nie milczą (2021) Андрэя Куцілы Фільм Андрэя Куцілы [Калі кветкі не маўчаць] / Gdy kwiaty nie milczą / When Flowers Are Not Silent (2021, Польшча) паказвае рэпрэсіі 2020 года не з вуліцы, а з дому. Яго гераіні — тры жанчыны, якія перажываюць затрыманне, выгнанне і траўму. У рэцэнзіі сцвярджаецца, што стрыманая назіральная форма фільма ператварае штодзённы жаночы клопат у контрархіў аўтарытарных рэпрэсій. Ключавыя словы: Андрэй Куціла, Беларусь, дакументальны фільм, кіно ў выгнанні, беларускія пратэсты 2020 года, жаночы пратэст, постсавецкае кіно, хатняя прастора, контрархіў.
In Sasha Kulak’s hybrid documentary Mara (2022), the 2020 Belarusian protests unfold through the folkloric Red Queen, casting the revolution as a feminine force against a masculinised police state. Rita Safariants traces how the film’s blend of myth and witness breaks in its final minutes, when poetic abstraction gives way to the raw footage of a protester’s violent detention. Мара (2022) Сашы Кулак У гібрыдным дакументальным фільме Сашы Кулак Мара (2022) беларускія пратэсты 2020 года разгортваюцца праз фальклорны вобраз Чырвонай Каралевы, прадстаўляючы рэвалюцыю як жаночую сілу, скіраваную супраць маскулінізаванай паліцэйскай дзяржавы. Рыта Сафар’янц прасочвае, як спалучэнне міфа і сведчання ў фільме ламаецца ў фінальныя хвіліны, калі паэтычная абстракцыя саступае месца сырым кадрам жорсткага затрымання пратэстоўца. Ключавыя словы: Саша Кулак, Святлана Ціханоўская, Аляксандр Лукашэнка, Беларусь, паліцэйская дзяржава, пратэст, дакументальнае кіно, траўма.
“Motherland” (2023) by Alexander Mihalkovich and Hanna Badziaka
In this review of the documentary [Radzima] / Motherland (Alexander Mihalkovich and Hanna Badziaka, 2023), Jakob Wunderwald shows how a film about hazing in the Belarusian army, and about a mother fighting for justice after her son's death, grows into a statement on state violence in Belarusian society. The Belarusian protests of August 2020 overturn the world of the film and the lives of its young protagonists. «Радзіма» (Аляксандр Міхалковіч і Ганна Бадзяка, 2023) У рэцэнзіі на дакументальны фільм Радзіма / Motherland (Аляксандр Міхалковіч і Ганна Бадзяка, 2023) Якуб Вундэрвальд паказвае, як стужка пра дзедаўшчыну ў беларускай арміі і пра маці, якая дабіваецца справядлівасці пасля гібелі сына, вырастае ў выказванне пра дзяржаўны гвалт у беларускім грамадстве. Жнівеньскае паўстанне 2020 года пераварочвае свет і жыцці маладых герояў фільма. Ключавыя словы: Беларусь; Украіна; армія; дзяржаўны гвалт; пратэст; дзедаўшчына; дакументальнае кіно; прэзідэнцкія выбары 2020 года ў Беларусі; справядлівасць; суд; салідарнасць; вайна; уцекачы.
This review examines Kupala (Vladimir Yankovskiy [Uladzimir Iankoŭski], 2020, Belarus), a state-funded Belarusfilm biopic of the national poet Yanka Kupala (1882–1942) that was effectively shelved amid the repression following the 2020 protests. It argues that, although the film introduces audiences to the early Belarusian national movement and its literary tradition, its confinement of Kupala to the pre-1915 period and its reduction of his Soviet career to a single episode of political coercion reaffirm the myths surrounding the poet rather than subjecting them to historical scrutiny. Купала (2020) Уладзіміра Янкоўскага У рэцэнзіі разглядаецца Купала (Уладзімір Янкоўскі [Uladzimir Iankoŭski], 2020, Беларусь), байопік студыі «Беларусьфільм» пра нацыянальнага паэта Янку Купалу (1882–1942), зняты на дзяржаўныя сродкі і фактычна пакладзены на паліцу на фоне рэпрэсій пасля пратэстаў 2020 года. Фільм знаёміць гледачоў з раннім беларускім нацыянальным рухам і яго літаратурнай традыцыяй. Аднак вобраз Купалы абмежаваны перыядам да 1915 года, а яго савецкая кар’ера зведзена да аднаго эпізоду палітычнага прымусу. У рэцэнзіі сцвярджаецца, што такі падыход хутчэй замацоўвае міфы вакол паэта, чым падвяргае іх гістарычнаму аналізу. Ключавыя словы: Янка Купала, Уладзімір Янкоўскі, Беларусь, Расійская імперыя, Савецкі Саюз, Kupala, нацыяналізм, байопік, паэзія.
“A Kid’s Flick” (2021) by Nikita Lavretski
The first Belarusian feature film about the 2020 protests, A Kid’s Flick, is an underground film by Nikita Lavretski. In their review, Anonymous compares the Belarusian film to the film by the Russian director Boris Guts, MINSK (2022, Estonia), and considers elements of realism and fantasy in the way Belarusian cinema captures the nebulous “structures of feeling” in the time of radical change. A Kid’s Flick (2021) Мікіты Лаўрэцкага: рэалістычная фантазія і першы поўнаметражны фільм пра беларускія пратэсты A Kid’s Flick Мікіты Лаўрэцкага, зняты ў андэграўнднай манеры, – першы беларускі поўнаметражны ігравы фільм пра пратэсты 2020 года. У рэцэнзіі Anonymous параўноўвае яго з фільмам расійскага рэжысёра Барыса Гуца MINSK (2022, Эстонія) і разглядае, як беларускае кіно праз спалучэнне рэалізму і фантазіі фіксуе няпэўныя «структуры пачуцця» ў час радыкальных змен. Keywords: Nikita Lavretski (Mikita Laŭretski); Volha Kavaliova; Boris Guts; Belarusian cinema; A Kid’s Flick; MINSK; 2020 Belarusian protests; fantasy; realism; structures of feeling; women and protest
“Processes” (2023) by Andrei Kashperski and Mikhail Zui
The anthology series Pratsėsy / Processes (Andrey Kashpersky [Andei Kashperski] and Mihasʹ Zui [Mikhasʹ Zui], 2023), produced for the Warsaw-based Belsat TV and quickly dubbed a Belarusian Black Mirror, pushes the authoritarian everyday of post-2020 Belarus into grotesque, dystopian satire across four short episodes. This review reads the series as therapeutic satire that turns collective fear into laughter, and sees in its festival success the rise of an independent Belarusian cinema that found its form in exile. «Працэсы» (2023) Андрэя Кашперскага і Міхася Зуя: беларускі Black Mirror Анталагічны серыял Працэсы / Processes (Андрэй Кашперскі і Міхась Зуй, 2023) быў зняты для варшаўскага тэлеканала «Белсат»; нярэдка яго называюць беларускім Black Mirror. За чатыры кароткія эпізоды ён ператварае аўтарытарную штодзённасць Беларусі пасля 2020 года ў гратэскную дыстапічную сатыру. Рэцэнзія аналізуе серыял як тэрапеўтычную сатыру, а ў фестывальным поспеху бачыць нараджэнне незалежнага беларускага кіно, – кіно, што знайшло сваю форму ў выгнанні. Ключавыя словы: Андрэй Кашперскі; Міхась Зуй; беларускае кіно; Працэсы / Processes; анталагічны серыял; палітычная сатыра; дыстапія; пратэсты 2020 года; дыяспарнае кіно; «Белсат» (Belsat); Black Mirror.
“Under the Grey Sky” (2024) by Mara Tamkovich
The award-winning film [Pad shėrym nebam] / Pod szarym niebem / Under the Grey Sky (Mara Tamkovich 2024) is based on the real political persecution and imprisonment of a Belarusian journalist, Katsiaryna Andreyeva (Katsiaryna Andrėeva). The film review examines how this minimalist drama explores themes of moral choice, enduring love and hope against all odds in a harrowing political environment of post-2020 Belarus. «Пад шэрым небам» (Мара Тамковіч, 2024) Узнагароджаны фестывальнымі прызамі фільм [Пад шэрым небам] / Pod szarym niebem / Under the Grey Sky (Мара Тамковіч, 2024) заснаваны на рэальнай гісторыі палітычнага пераследу і зняволення беларускай журналісткі Кацярыны Андрэевай. Рэцэнзія разглядае, як гэтая мінімалісцкая драма ўвасабляе маральны выбар, вернае каханне і надзею насуперак усяму на змрочным палітычным фоне Беларусі пасля 2020 года. Ключавыя словы: Мара Тамковіч; Кацярына Андрэева; Ігар Ільяш; Беларусь; Мінск; пратэсты 2020 года; незалежная журналістыка; палітычныя зняволеныя; супраціў; надзея.